Autor Antanina Dolewa Luty - 18 - 2011 0 Comment

historia-powstania-bialorusiPierwsze osiedlenia na terytorium Białorusi pojawiły się 100-40 tysięcy lat przed naszą erą. W VII-IX wieku na tych terenach zamieszkiwały takie słowiańskie plemiona jak dregowicze, krywicze, radymicze. Pierwszym ukształtowaniem państwowości na terenie Białorusi były księstwa Polockie, Turowskie i Smoleńskie. Na ziemiach Białorusi w średniowieczu najbardziej znaczące ze względów politycznych, ekonomicznych i historycznych było księstwo Polock, które się mieściło między księstwem Nowogrodzkim i księstwem Kijowskim. W XI wieku księstwo Polockie rozpadło się na drobniejsze części.

Na początku XIII wieku wszystkie ziemie białoruskie i księstwa uczestniczyły w tworzeniu Wielkiego Księstwa Litewskiego, co było spowodowane niebezpieczeństwem ze strony krzyżaków i tatarów. Pierwszym w skład WKL weszło księstwo Polock, a trochę później księstwa Mińsk i Vitebsk. Do końca XIV wieku wszystkie białoruskie ziemie weszły w skład WKL. W 1385 roku została podpisana unia pomiędzy Wielkim Księstwem Litewskim a Królestwem Polskim, według której Jagiełło został królem Polski i wielkim księciem litewskim, chociaż faktycznie żadne zmiany polityczne nie zaszły. Każdy kraj miał własne organy władz, rząd, skarb państwa, wojsko, tylko obrona ziemi była wspólna. W XIII-XIV wieku kwestia stosunków pomiędzy WKL a Polską była nie rozstrzygnięta. To trwało aż do 1569 roku, kiedy była zawarta Unia Lubelska. Ona zjednoczyła dwa państwa w jeden organizm polityczny. W wyniku zdradliwej polityki feudałów i agresywnej polityki polskich panów na naród białoruski nadeszło niebezpieczeństwo skatoliczenia i polonizacji. Prawosławna część społeczeństwa była dyskryminowana. Wzrastało niezadowolenie wśród ludzi, i były organizowane różne powstania. Białorusini szukali pomocy w Rosji. Ale pomagający Rosjanie niszczyli napotkane miasta i wsie. Wewnętrzne problemy władzy królewskiej Rzeczpospolitej wykorzystała Rosja, rozpoczynając na jej terytorium wojnę w latach 1654-1667. Podczas tej wojny Rosjanie okupowali dużą część Białorusi. W wyniku tej wojny na Białorusi powstał ciężki ekonomiczny i demograficzny kryzys. Dużo strat dla Białorusi przyniosła też wojna Północna w latach 1700-1721, w której walczyli Szwedzi przeciwko Rosji i Rzeczpospolitej. Większość walk odbywało się na terenach Białorusi. Wojna wywołała kolejny ekonomiczny kryzys, który się skończył dopiero w XVIII wieku. Ale większe negatywne skutki miał kryzys polityczny, związany z anarchią i z coraz większymi wpływami na Rzeczpospolitą sąsiadujących krajów. Ostatni król polski i wielki Księz litewski Stanisław August Poniatowski chciał wzmocnić centralną władze, ale stanęła mu na przeszkodzie opozycja, która szukała pomocy zagranicą. Wykorzystując to, a także odwołując się do dyskryminacji prawosławnych i protestantów w stosunku do katolików, Rosja, Austria i Prusy organizowały pierwszy podział Rzeczpospolitej w 1772 roku, po którym wschodnia część Białorusi odeszła do Rosyjskiego Imperium. Po drugim podziale Rzeczpospolitej w 1793 roku Rosja zagarnęła środkową część Białorusi, a po trzecim – do Rosji została dołączona i zachodnia część Białorusi.

Białoruś mieści się w centralnej części kontynentu europejskiego. Ten fakt determinuje tranzytowy charakter państwa. W związku z tym Białoruś od dawna pełni rolę pomostu między Europą Wschodnią a Zachodnią. W efekcie takiej sytuacji Białoruś nabrała cech typowych dla krajów przejściowych. Sąsiadują w tym kraju różne narodowości, języki i religie. W strukturze narodowościowej dominują Białorusini, którzy stanowią 81,2 % ogółu ludności kraju (na 1999r). Największe mniejszości są to Rosjanie (11,4 %), Polacy (3,9 %) i Ukraińcy (2,4 %). Jednak dane te są różne w poszczególnych regionach. Np., w obwodzie grodzieńskim mieszkało w 1999 r. 294,1 tys. Polaków (24,8 % ogółu ludności obwodu). W Białorusi są dwa języki urzędowe: białoruski i rosyjski. Jednak najbardziej rozpowszechnionym środkiem kontaktów jest język rosyjski.

Po latach polonizacji na Białorusi nastąpiły lata rusyfikacji. Większość białoruskich ludzi to byli chłopi, a białoruska kultura i język były uznawane za chłopskie. I tylko mała część szlachty czuła się swobodnie. Kiedyś oni chętnie przyjęli polonizację i katoliczenie, a teraz nie mniej chętnie poddali się rusyfikacji. Chłopom były zaproponowane nowe warunki pańszczyzny. Byli właściciele polscy, a teraz rosyjscy: tyle się zmieniło. Głównym zadaniem rosyjskiej władzy było zbliżenie i zjednoczenie białoruskiego narodu z rosyjskim. W tym celu władza rosyjska zrobiła ryzykowne kroki. Najważniejszym z nich był program edukacyjny: w szkołach niższego szczebla zostało dozwolone używać języka białoruskiego. Kiedy ziemie białoruskie były w składzie Rzeczpospolitej, język białoruski był zabroniony. Duże znaczenie miało zachowanie Statutu Wielkiego Księstwa Litewskiego z 1588 roku jako podstawowy prawodawczy kodeks aż do 1840 roku, który był wykonany w języku starobiałoruskim. Własność kościoła katolickiego była nietknięta, msze i obrządy były gwarantowane. Problemy ekonomiczne były rozstrzygane w interesach szlachty, od której wymagano jedynie przysięgnąć na wierność carowi Rosji. Gdy się na to zgadzali, pozwalano im zachować wszystkie ich ziemie, chłopów. Otrzymywali także wszystkie prawa rosyjskiej szlachty. Jeżeli odmawiali przysięgi, to było im dozwolono w ciągu trzech miesięcy sprzedać swój majątek i wyjechać za granice Rosji. W przypadku gdyby tego nie zrobili, to majątek przepadał na rzecz państwa.

Na początku XIX wieku aktywnie zaczął się rozwijać handel. To było spowodowane budowlą szlaków wodnych od morza Bałtyckiego do morza Czarnego. Zostały zbudowane kanały umożliwiające eksport białoruskich towarów do Południowej Rosji. Z Białorusi eksportowali drewno, len, słoninę, spirytus i inne towary, a importowali na Białoruś towary przemysłowe. W miastach otwierano rosyjskie szkoły, wprowadzono przedmioty geografii i historii Rosji. Rozpoczęła się aktywna rusyfikacja kraju. Nowe zjawiska w ekonomii, polityce i kulturze, które miały miejsce na dołączonych do Rosji ziemiach, były spowodowane też kształtowaniem się stosunków kapitalistycznych. W Witebsku zostało utworzone swobodne stowarzyszenie ekonomiczne. Rozpoczęło się rozwarstwianie chłopów. Wykształciły się bogate rodziny, które miały duże gospodarstwo i sprzedawały nadmiar wytworzonych przez siebie produktów. Ale na przeszkodzie takiemu progresywnemu rozwojowi stały feudalne stosunki na wsi. Warunki pańszczyzny robiły się coraz gorsze, ziemia była coraz mniej urodzajna. Były to główne przyczyny które wywoływały niezadowolenie wśród chłopów. Niezadowolenie przerodziło się w powstania przeciwko istniejącym porządkom. Sytuację pogorszyła wojna 1812 roku pomiędzy Rosją a Francją. Napoleon zrealizował nadzieję litewskiej i białoruskiej szlachty i ogłosił ponowne powołanie Wielkiego Księstwa Litewskiego. Dzięki agitacji francuskiej administracji i katolickich księży koło 50 tysięcy osób z białoruskiej młodzieży i chłopów przeszło do wojska Napoleona. Ta wojna spowodowała na białoruskich ziemiach olbrzymie straty materialne, znacznie zmniejszyła liczbę mieszkańców; po wojnie rozpoczął się na tych ziemiach głód. Po przegranej Napoleona, Rosja ukarała zdradę ze strony polskiej i białoruskiej arystokracji. Polityka rusyfikacji zaczęła mieć bardziej zdecydowany charakter. Majątki aktywnych sojuszników wojska Napoleona zostały skonfiskowane. Po wojnie 1812 roku na terytorium Białorusi rozpoczęły się patriotyczno-wyzwoleńcze ruchy. W latach 1830-1831 wybuchło powstanie które miało na celu odbudowanie Rzeczpospolitej w granicach sprzed 1772 roku. Powstanie to zapoczątkowało się w Polsce, później rozpowszechniło się na terenach Litwy i Białorusi. Na terytorium Białorusi to powstanie zjednoczyło wszystkie warstwy społeczeństwa. Po krwawym stłumieniu powstania polityczne i ekonomiczne wpływy szlachty i katolicyzmu zostało osłabione. Zamykano klasztory, konfiskowano majątki uczestników powstania, został zniesiony statut Wielkiego księstwa Litewskiego z 1588 roku.

W latach 1863-1864 W Polsce, Białorusi i Litwie wybuchło powstanie przeciwko Carstwu. Na terenach Białorusi kierował powstaniem K. Kalinowski, on współpracował również z rewolucjonistami Rosji. Po stłumieniu powstania na Białorusi był wprowadzony stan wyjątkowy. Nowy demokratyczny i nacjonalno-wyzwoleńczy ruch miał miejsce na końcu XIX – początku XX wieku, stworzył on realne warunki do odrodzenia kultury białoruskiej. W 1903 roku była utworzona pierwsza białoruska nacjonalna partia polityczna – Białoruska Socjalistyczna Hromada. Po przystąpieniu Rosji do I wojny światowej, stan wojenny był ogłoszony i na terenach Białorusi. Po zwycięstwu uzbrojonego powstania w Petrogradzie, władza radziecka została wprowadzona również w Mińsku. 1 stycznia 1919 roku została utworzona Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka. Jednak już w lutym 1919 roku ze względu na sytuację polityczną, została utworzona Litewsko-Białoruska Socjalistyczna Republika ze stolicą w Wilnie. 31 lipca 1920 roku zostało ponownie ogłoszona BSRR. W 1921 roku według traktatu pokojowego podpisanego w Rydze zachodnia część Białorusi odeszła do Polski. 30 grudnia 1922 roku BSRR weszła w skład ZSRR. W 1924 roku i w 1926 roku Białorusi zostały przewrócone 17 powiatów Vitebskiej, Gomelskiej i Smoleńskiej gubernii. W 1939 roku zachodnia część Białorusi została połączona z BSRR. Jedną z przyczyn zahamowania procesu państwowego rozwoju Białorusi była wojna 1941-1945 lat. W sierpniu 1945 roku według radziecko-polskiej umowy 17 rejonów Białostockiego obwodu i 3 rejony Brzeskiego weszły w skład Polski. 27 lipca 1990 roku Rada Najwyższa BSRR podpisała deklarację o państwowej suwerenności Białorusi. W sierpniu 1991 roku tej deklaracji został nadany status Konstytucji. 19 września 1991 roku nazwa BSRR została zmieniona na Republikę Białoruś. W 1991 roku rozpadł się ZSRR, i została utworzona Wspólnota Państw Niepodległych. Białoruś została niezależnym państwem i członkiem WPN.

Przewodniczącym Republiki Białoruś został wybrany Stanisław Szuszkiewicz. Zostały umożliwione inwestycje zagraniczne. W 1992 roku została wprowadzona nowa waluta – rubel białoruski. Nowa suwerenna Republika Białoruś potrzebowała nowej Konstytucji, w której byłyby odzwierciedlone zmiany zachodzące w nowym państwie. Po opublikowaniu projektu Konstytucji w ciągu trzech lat Radze Najwyższej nie udawało się zdobyć potrzebnej ilości głosów. Problem stanowiło pytanie czy państwo będzie prezydencką czy parlamentarną republiką. Jedności nie było ani wśród liderów partii politycznych, ani wśród deputowanych Rady Najwyższej. Długotrwałe debaty zakończyły się wyborem formy republiki prezydenckiej. Drugim problemem był wybór kierunku rozwoju społecznego. Znaczna część deputowanych popierała nacjonalny kierunek rozwoju, samobytność białoruskiej państwowości. Opozycja, kierowana przez aktywistów Białoruskiego Frontu Narodowego, popierała zachodnio-europejski kierunek rozwoju. Spór się skończył wyborem nacjonalnego kierunku rozwoju. Na mocy nowej Konstytucji Republiki Białoruś przez Radę Najwyższą 15 marca 1994 roku zostały stworzone dwa nowe organy władzy – stanowisko Prezydenta i Sąd Konstytucyjny. Rząd zaczął się nazywać Rada Ministrów. Według Konstytucji Białoruś została jednolitym demokratycznym socjalnym praworządnym państwem, które posiada pełną władzę na całym terytorium kraju. Rolę głowy państwa i władzy wykonawczej pełnił Prezydent. W tym samym czasie kolektywnym kierownikiem państwa była Rada Najwyższa, najwyższy przedstawicielski i jedyny ustawodawczy organ władzy. Część kompetencji Rady Najwyższej zostało przekazane do wykonawczego szczebla władzy i do Sądu Konstytucyjnego. Zgodnie z Konstytucją zostały ogłoszone wybory prezydenta. Do walki w wyborach zgłosiło się ponad 20 kandydatów na prezydenta. Jednak tylko sześć osób uzbierało wymaganą ilość podpisów: A. Dubko, V. Kebich, A. Lukashenko, V. Novikov, Z. Pozniak, S.Shushkevich. Zwyciężył Aleksander Lukashenko i złożył przysięgę 20 lipca 1994 roku.

Pomiędzy Łukashenko a Radą Najwyższą od razu rozpoczęła się walka polityczna, w której uczestniczyły również dwa nowe organy władzy: o większą władze walczył Sąd Konstytucyjny, a Administracja Prezydenta sprzeczała się z Radą Najwyższą, ponieważ była powołana po to, by chronić interesy prezydenta. Administracja Prezydenta zainicjowała obradę konieczności dokonania zmian i dopełnień w nowej Konstytucji 1994 roku. Przegrana komunistyczna partia Białorusi w Radzie Najwyższej razem z partią agrarną wniosła w przedstawiony projekt propozycję zniesienia instytucji Prezydenta. Projektem Administracji Prezydenta została wniesiona propozycja stworzenia zamiast Rady Najwyższej nowej struktury władzy – dwuizbowe Narodowe Zebranie. Zwyciężył projekt Administracji Prezydanta. Zostało stworzone Narodowe Zebranie z Radą Republiki, składającej się z 64 przedstawicieli, oraz z Izbą Przedstawicieli, która się składa z 100 deputatów.

W 1992 roku Białoruś i Rosja zawarły porozumienie o swobodnym handlu, a w 1995 roku – o celnym sojuszu. W 1999 roku prezydenci Białorusi i Rosji podpisali umowę o stworzeniu Państwa Związkowego. Zgodnie z tą umową każde państwo miało zachować swoją suwerenność, całość terytorialną, ustrój konstytucyjny, międzynarodowe zobowiązania. W 2005 roku w Sojuznym państwie miała być wprowadzona wspólna waluta. Jednak do tego nie doszło, jak i do realizacji wielu innych porozumień. Bowiem projekty integracji przez władze obu państw były tworzone na użytek propagandowy.

Warto podkreślić, że integracja Białorusi i Rosji spowolniła tempo od momentu, jak do władzy w FR przyszedł W. Putin.

Spodobał Ci się artykuł? Czekamy na Twój głos!


Białoruś